Cơ chế sinh bệnh trào ngược dạ dày – thực quản

Bệnh trào ngược dạ dày – thực quản đang dần trở nên phổ biến tại Việt Nam với khoảng 14 triệu người mắc. Căn bệnh này gây ra cảm giác vô cùng khó chịu cho người bệnh, thậm chí gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm.

Quảng Cáo
Ống Hút Cỏ
Ống Hút Cỏ
Ống Hút Cỏ

Sử dụng các thuốc kháng axit hay ức chế bơm proton có thể làm “ẩn đi” các tín hiệu của cơ thể để người bệnh có thể tìm ra nguyên nhân chính xác nhất cho bệnh của mình.

Trào ngược dạ dày thực quản là hiện tượng dịch vị dạ dày (HCl, pepsin) đi ngược từ dạ dày lên thực quản với các triệu chứng như ợ hơi, ợ chua, ợ nóng, buồn nôn, đắng miệng, tức ngực, khó thở, ho khan kéo dài. Nguyên nhân thực sự của trào ngược dạ dày cần được nhận thức đúng nhằm đạt hiệu quả cao trong điều trị bệnh này.

Cơ chế sinh bệnh trào ngược dạ dày thực quản

Cơ chế sinh bệnh: Sự mất cân bằng giữa yếu tố bảo vệ và yếu tố tấn công thực quản

Yếu tố bảo vệ thực quản

Sự hoạt động bình thường của cơ vòng thực quản dưới (CVTQD) là yếu tố quan trọng, quyết định đến việc bảo vệ thực quản trước sự tấn công của dịch dạ dày. Cơ vòng thực quản dưới là van ngăn giữa dạ dày và thực quản, có tác dụng giữ không cho dịch vị dạ dày và thức ăn đi ngược trở lại thực quản. CVTQD chịu trách nhiệm duy trì một vùng áp lực cao hơn áp lực trong dạ dày (15-30 mmHg), áp lực này chỉ tăng lên sau bữa ăn hoăc khi có tăng áp lực trong ổ bụng. Khi nuốt, cơ thắt dưới thực quản giãn ra khoảng 2 giây, kéo dài 3-5 giây. Toàn bộ cơ thắt thực quản dưới giãn ra, cho phép thức ăn được thực quản co bóp đi xuống dạ dày dễ dàng.

Nhu động của thực quản là sự co bóp của các cơ thực quản theo chiều từ trên xuống dưới có tác dụng đẩy dịch trào ngược trở lại dạ dày. Đó được ví như là cơ chế tự làm sạch của thực quản. Phản ứng nuốt tạo ra nhu động thực quản thông qua trung tâm nuốt của hành não. Tiếp đó, một loạt co bóp từ hầu qua thân thực quản, xuống cơ thắt thực quản dưới. Thông qua cung phản xạ của trung tâm nuốt, một sự phối hợp chặt chẽ giữa vùng hạ hầu, sụn nhẫn, cơ thắt trên và cơ vân của thực quản được diễn ra. Động tác nuốt kích thích vào dây thần kinh số X tạo lên một loạt các nhu động ở trong cơ trơn 2/3 dưới thực quản, sinh ra các sóng nhu động với vận tốc lan đi là 3-5 cm/giây. Nhu động diễn ra đầu tiên do trung tâm nuốt, còn nhu động diễn ra sau được kích thích do sự căng tại chỗ của thực quản bởi thức ăn.

Dịch nhày thực quản và Bicarbonat trong nước bọt do có tính kềm sẽ trung hòa HCI của dịch vị làm giảm hoặc mất sự kích thích của dịch vị lên niêm mạc thực quản và ngăn chặn sự xâm nhập của ion H+ (trong HCl) vào lớp sâu của niêm mạc thực quản. Các dịch nhầy trong thực quản có độ pH cao hơn trong dạ dày nên nó có khả năng trung hòa lượng axit từ dạ dày trào lên. Song, vẫn còn một lượng nhỏ axit tồn đọng lại trong thực quả; khi đó, nước bọt có chứa Bicarbonat sẽ làm nhiệm vụ là chất trung hòa nốt lượng axit đó.

Ngoài ra, sức đề kháng của lớp niêm mạc thực quản giúp ngăn chặn tổn thương viêm thực quản bởi các tế bảo niêm mạc có khả năng tái sinh khá nhanh.

Yếu tố tấn công thực quản

Axit và pepsin chứa trong dạ dày: các ion H+ trong chất dịch đi ngược lên và tiếp xúc trực tiếp với niêm mạc thực quản gây nên các tổn thương, đặc biệt ở 1/3 dưới thực quản. Pepsin làm tăng tính kích thích của trào ngược, phá huỷ các chất nhầy bảo vệ trên bề mặt niêm mạc thực quản, tạo điều kiện cho ion H+ tiếp xúc gây tổn thương niêm mạc thực quản. Như vậy, dịch vị dạ dày có chưa 2 tác nhân có khả năng phá hủy niêm mạc thực quản. Bên cạnh đó, hiện tượng trào ngược lặp lại nhiều lần, dịch dạ dày sẽ tồn đọng lâu trong thực quản. Lúc này, chất dịch trong thực quản không còn sức chống đỡ trước sự tấn công của axit nữa.

Sự ứ đọng thức ăn quá lâu trong dạ dày (quá trình làm rỗng dạ dày bị làm chậm lại) xảy ra, thức ăn chưa được tiêu hóa ứ lại trong dạ dày lâu hơn. Phần thức ăn tiếp tục buộc dạ dày làm việc. Sự co bóp sẽ làm tăng áp lực trong dạ dày. Khi đó, áp lực dạ dày và áp lực thực quản có sự chênh lệch – kích thích cơ vòng thực quản dưới giãn ra, gây ra trào ngược.

Người bị trào ngược dạ dày thực quản, hoạt động của cơ thực quản dưới này bị rối loạn, tức là việc đóng mở hay co giãn của cơ này diễn ra không bình thường. Áp lực đóng yếu hơn bình thường, van mở vào những thời điểm không phù hợp làm cho các chất chứa trong dạ dày dễ dàng đi ngược vào thực quản. Lúc này, tần số giãn của cơ vòng dưới thực quản là lên đến trên 8 lần/giờ. Trong khi đó, người bình thường, cơ này chỉ giãn cho thức ăn đi vào dạ dày khi có phản xạ nuốt và giãn nhất thời 3-4 lần trong 1h, sau đó sẽ co thắt và đóng kín lại.

Nguyên nhân gây bệnh trào ngược dạ dày thực quản

Stress, chức năng co bóp và tiêu hóa của dạ dày kém và viêm loét dạ dày là các nguyên nhân chính gây ra bệnh trào ngược dạ dày, do chúng làm tăng yếu tố tấn công, đồng thời làm suy giảm yếu tố bảo vệ.

Stress

Stress làm quá trình làm rỗng dạ dày bị chậm lại, thức ăn ứ trệ lâu trong dạ dày. Khi căng thẳng, hệ thần kinh gửi tín hiệu cho cơ thể cung cấp thêm nhiều oxy, máu và năng lượng hơn cho tim, phổi và các cơ, nhằm giúp cơ thể vượt qua căng thẳng. Dạ dày thiếu máu, enzyme để hoạt động, các cơn co thắt của cơ bắp tiêu hóa không đủ năng lượng.

Đồng thời, để đối phó với căng thẳng trong thời gian ngắn, cơ thể phát hành norepinephrine và epinephrine. Các hợp chất này kích hoạt hệ thống thần kinh giao cảm, cho phép cơ thể tạm thời ngừng khoảng vài giây hoạt động của một số cơ quan, trong đó có dạ dày, cho đến khi chúng ta có thể thoát khỏi nguy hiểm. Cơ chế này cũng khiến cho quá trình tiêu hóa thức ăn bị làm chậm lại. Một lần nữa gây ra tình trạng ứ đọng thức ăn lâu trong dạ dày.

Khi stress kéo dài hơn bình thường hoặc yếu tố gây stress quá mạnh, theo cơ chế thần kinh, cơ thể sẽ huy động thêm cortisol để điều chỉnh các quá trình trao đổi chất của cơ thể, dập tắt các mầm mống của phản ứng tự miễn dịch và viêm nhiễm – kết quả của căng thẳng. Song, chính cortisol này lại là con dao hai lưỡi ngăn cản cơ thể tiết ra các yếu tố bảo vệ dạ dày. Cortisol làm tăng axit HCl và pepsine, là nguyên nhân chính gây ra bệnh trào ngược dạ dày thực quản, cũng như viêm loét dạ dày tá tràng – đây cũng là một yếu tố thuận lợi cho bệnh trào ngược dạ dày – thực quản.

Viêm loét dạ dày – liên quan mật thiết đến trào ngược dạ dày

Khi dạ dày bị viêm loét, chức năng tiêu hóa thức ăn trong dạ dày sẽ bị ảnh hưởng. Thức ăn chuyển hóa chậm sẽ gây ra tình trạng trướng bụng, đầy hơi… làm gia tăng áp lực cho dạ dày; cộng với lượng axit dư thừa thường gặp ở những người bị viêm loét sẽ làm tăng nguy cơ trào ngược (dịch vị + thức ăn từ dạ dày) lên thực quản.

Chức năng co bóp và tiêu hóa của dạ dày kém

Chức năng tiêu hóa kém khiến quá trình làm rỗng thức ăn chậm hơn – làm mạnh yếu tố tấn công – gây ra bệnh trào ngược dạ dày thực quản. Chức năng này kém có thể do:

  • Chức năng co bóp kém: Thành dạ dày có nhiều lớp cơ vòng và cơ lớp tạo nên. Khi các cơ này hoạt động kém hiệu quả, khiến thức ăn không được trộn đều. Đồng thời nhu động dạ dày giảm, thức ăn được đẩy từ dạ dày xuống ruột diễn ra không bình thường. Tất cả khiên hức ăn bị ứ đọng tại dạ dày lâu hơn, làm tăng khả năng trào ngược.
  • Thiếu axit: Axit trong dạ dày không đủ làm thức ăn không được tiêu hóa hoàn toàn, quá trình làm rỗng dạ dày lâu hơn, thức ăn mất nhiều thời gian để giải phóng khỏi dạ dày, dẫn đến trào ngược dạ dày thực quản.
  • Ngoài ra, H+ trong axit dạ dày (HCL) đóng vai trò trong phân hủy Gluco (C6H10O6). CO2, H20 và năng lượng là kết quả của quá trình đó. Thiếu axit, đồng nghĩa với không có ion H+ giúp chuyển hóa các chất trong tinh bột thành năng lượng đi nuôi cơ thể. Như vậy, dạ dày cũng bị thiếu năng lượng để hoạt động, dẫn đến chức năng tiêu hóa kém.
  • Thiếu enzyme tiêu hóa: Enzyme trong dạ dày có nhiệm vụ phá vỡ cấu trúc của thức ăn, giúp phân hủy thức ăn nhanh hơn. Như vậy, quá trình đưa thức ăn từ dạ dày đi xuống ruột bị chậm lại.
Chuyên mục quảng cáo - Nội dung quảng cáo không liên quan đến bài viết

Hãy chia sẽ (share) bài viết nếu bạn thấy có ích! :)

Xem thêm: Dược thảo trị đau đầu hiệu quả